Regularny i prawidłowy pomiar ciśnienia to jedno z najprostszych działań profilaktycznych w kierunku nadciśnienia tętniczego. Dzięki domowej samokontroli możemy wcześniej wychwycić nieprawidłowości i wdrożyć odpowiednie kroki. Jednak, aby skutecznie przeciwdziałać jego rozwojowi, musimy trzymać się kilku zasad mówiącym, jak prawidłowo mierzyć ciśnienie tętnicze.
A warto wspomnieć, że nadciśnienie tętnicze to jedna z najczęstszych chorób przewlekłych – w Polsce cierpi na nie ok. 30% dorosłych (ok. 10 mln osób!). Co gorsza, wielu pacjentów nie zdaje sobie sprawy, że ich ciśnienie jest podwyższone. Choroba często nie daje objawów przez długi czas, a jej powikłania – zawał serca, udar mózgu czy niewydolność nerek – mogą być bardzo poważne konsekwencje.
Zanim zaczniesz mierzyć ciśnienie, warto wiedzieć, jak interpretować wyniki. Według Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC 2024) w pomiarach domowych wyróżniamy:
Jeśli wartości skurczowe i rozkurczowe należą do różnych kategorii, zawsze przyjmujemy tę wyższą.
Ważne: pojedynczy domowy pomiar ciśnienia tętniczego to za mało, aby rozpoznać nadciśnienie. Diagnoza wymaga kilku pomiarów w różnych dniach i przede wszystkim potwierdzenia wyników w gabinecie lekarskim lub za pomocą całodobowego monitorowania ciśnienia tętniczego (ABPM).
Niektóre leki mogą wpływać na wartości ciśnienia tętniczego (np. niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), preparaty z pseudoefedryną na przeziębienie czy niektóre suplementy diety).
Na rynku jest wiele modeli aparatów do mierzenia ciśnienia – od prostych urządzeń naramiennych, przez aparaty nadgarstkowe, aż po inteligentne ciśnieniomierze z aplikacjami mobilnymi i wykrywaniem zaburzeń rytmu serca. Jednak nie wszystkie są w stanie zapewnić wiarygodny wynik. Dlatego wybierając ciśnieniomierz, warto zwrócić uwagę na kilka kluczowych elementów:
Najbardziej polecane są automatyczne aparaty na ramię. Dlaczego? Bo pomiar w tej lokalizacji jest stabilniejszy i dokładniejszy niż na nadgarstku. Ciśnieniomierze naramienne są też mniej wrażliwe na ruch czy niewłaściwą pozycję ręki. Nadgarstkowe mogą być przydatne w podróży, lub u osób otyłych (ze względu na problemy z dobraniem mankietu). Jednak nie powinny być podstawowym urządzeniem do codziennych pomiarów.
Nie każdy aparat mierzy tak samo dokładnie. Dlatego warto sprawdzić, czy ciśnieniomierz przeszedł walidację kliniczną – czyli został „przebadany”, a jego dokładność zatwierdzona przez niezależnych ekspertów. Zakłada się, że zdecydowana większość urządzeń nie posiada takiej walidacji. Tym samym warto zapoznać się z modelami, które taką walidację posiadają. Lista urządzeń rekomendowanych przez organizację można znaleźć na stronach:
Wiele osób nie zdaje sobie sprawy, że rozmiar mankietu ma ogromny wpływ na ostateczny wynik. Zbyt mały mankiet może zawyżać wartości ciśnienia, a zbyt duży – obniżać. Dlatego zawsze sprawdzaj, czy mankiet jest dopasowany do obwodu Twojego ramienia. Większość modeli posiada domyślnie mankiety uniwersalne (np. 22–42 cm), ale osoby bardzo szczupłe albo z większym obwodem ramienia mogą potrzebować niestandardowego rozmiaru.
Nowoczesne ciśnieniomierze mogą mieć wiele udogodnień, które ułatwiają samokontrolę. Warto rozważyć modele z pamięcią wyników – wtedy nie trzeba wszystkiego notować ręcznie. Dla osób młodszych i bardziej „technologicznych” przydatna może być opcja eksportu danych do telefonu czy aplikacji. Dzięki temu łatwo można pokazać historię swoich pomiarów np. lekarzowi. Niestety wiąże się to najczęściej z wyższą ceną za urządzenie.
Jednak pamięć pomiarów, eksport danych do aplikacji czy wykrywanie zaburzeń rytmu serca mogą znacznie ułatwić samokontrolę i konsultację wyników z lekarzem lub farmaceutą.
Żeby wynik był wiarygodny, pomiar należy wykonać w odpowiednich warunkach i we właściwy sposób. Oto 7 najważniejszych według nas zasad dobrego pomiaru:
Najlepiej mierz ciśnienie o tych samych porach dnia, przed zażyciem leków na nadciśnienie (jeśli takie przyjmujesz) i zapisuj wyniki. Jeśli mierzysz ciśnienie w aptece, zadbaj o 5 minut odpoczynku bezpośrednio przed pomiarem.
Wielu pacjentów wykonując pomiar ciśnienia, popełnia mniej lub bardziej znaczące błędy, które niestety mogą fałszować prawdziwy wynik. Poniżej przedstawiamy najczęstsze błędy, które zaobserwowaliśmy:
Każdy z tych błędów może zawyżyć, bądź obniżyć ciśnienie nawet o kilkanaście mmHg!
Minimum raz w roku podczas rutynowej kontroli, a także zawsze, gdy pojawiają się niepokojące objawy (ból głowy, zawroty, kołatania serca, uczucie duszności).
Regularna samokontrola – najczęściej 2 razy dziennie (rano i wieczorem) o stałej porze, po 2 pomiary. Przed planowaną wizytą u lekarza należy zapisywać pomiary co najmniej 3, a najlepiej 7 dni wcześniej. Takie serie pomiarów pozwalają lekarzowi lepiej ocenić skuteczność leczenia.
Regularny i prawidłowy pomiar ciśnienia to prosty, ale bardzo skuteczny krok, który może uratować zdrowie, a nawet życie. Wystarczy poświęcić kilka minut dziennie, aby mieć pewność, że ciśnienie tętnicze jest pod kontrolą.
Utrzymywane przez wiele lat zbyt wysokie ciśnienie może uszkadzać naczynia krwionośne i narządy wewnętrzne. Może prowadzić do zawału serca, udaru mózgu, niewydolności nerek czy pogorszenia samopoczucia. Dlatego nie warto bagatelizować nawet niewielkich odchyleń – im wcześniej zareagujesz, tym szybciej i skuteczniej będzie można zapanować nad nadciśnieniem.
Może być mniej wiarygodny, zwłaszcza u osób starszych i z chorobami naczyń krwionośnych. Lepszym wyborem będą ciśnieniomierze naramienne.
Tak, ale najlepiej robić 2 pomiary w odstępie 1–2 minut. Jeśli różnią się znacząco, należy wykonać trzeci.
Nie, ponieważ kofeina może podnieść ciśnienie, dlatego przed pomiarem należy odczekać min. 30 minut.
Tak, o ile wykonasz go w odpowiednich warunkach (odpoczynek na krześle, co najmniej 5 minut, mankiet dopasowany do ramienia). Warto poprosić farmaceutę, aby ocenił technikę Twojego pomiaru.
Zaleca się wykonywanie pomiaru przed zażyciem leków. Mierzenie ciśnienia tętniczego po przyjęciu leków może dać fałszywie zaniżone pomiary.
Osoby zdrowe powinny mierzyć ciśnienie co najmniej raz w roku lub gdy pojawią się niepokojące objawy. Natomiast pacjenci z nadciśnieniem – regularnie 2 razy dziennie, o stałych porach.
Według wytycznych ESC z 2024 roku za optymalne wartości ciśnienia uznaje się te poniżej 120/70 mmHg. Wyniki od 120–134 lub 70–84 mmHg uznaje się za podwyższone.
